AYAKKABILAR

Ayakkabılar’ın Seçimi:
Ayakkabılar seçimi yapılırken en dikkat edilmesi gereken malzemelerden biridir. Amacınıza ve ayağınıza uygun olmayan bir bot aktivitenizi işkence haline getirmek dışında hayatınızı da tehlikeye atabilecektir.

İyi bir ayakkabının bir çok görevi vardır. Ayakkabılar rahat, dayanıklı, koruyucu olmalı ve yapılan aktiviteye uygun olmalıdır. İyi bir dağ ayakkabısı ayağa ve bileğe yeterli desteği vermeli ve kaygan ya da bozuk zeminde iyi tutunabilmelidir. Ayağı taş ve kayalardan koruyabilmeli ve aynı zamanda rahat yürüyebilecek kadar esnek olmalıdırlar. Ayrıca ayağı kuru ve doğru sıcaklıkta tutabilmelidirler. Genel bir yürüyüş/dağ botu tüm bu gereksinimlerin ortak noktada birleştiği bir malzemedir.

Doğru ayakkabı esnekliği arazinin durumuna ve taşınan çanta artı kişinin ağırlığına göre değişir. Esnek bir bot düz bir satıhta yürüyüş için ayağın doğal esnemesini engelleyebilecek sert botlardan daha uygundur. Fakat dağlık arazide daha bozuk bir zeminde yürürken daha sert ve daha fazla destek veren bir bot giymek gerekir. Ayrıca taşığıyacağınız yük ya da kendi vücut ağırlığınız fazla ise biraz daha sert botlar tercih edilmelidir.

Araziye uyum açısından ayakkabının tabanı çok önemlidir. Dağcılık için üretilmiş sert ve ağır botların daha iyi bir tutuş için daha derin dişleri vardır. Bu, özellikle çamur veya kar kaplı dik yamaçları inerken kaymayı önler. Kamp ve yürüyüş botlarında ise derinliği daha az olan farklı yapılarda dişler kullanılır.

Dağ botlarında şoku emmesi amacıyla farklı malzemeler kullanılır. EVA en yaygın olarak kullanılan, hafif ve maliyeti düşük bir malzemedir. Poliüretan ise daha pahalı olmasına karşın EVA 'ya göre daha dayanıklıdır.

Bir dağ ayakkabısının üst kısmının görevi ayağı rahat bir şekilde botun içinde tutmak, desteklemek ve hava şartlarından korumaktır. Dağ botlarının üst kısımlarında genelde su geçirmezlik işlemleri uygulanmış deri kullanılmaktadır. Kalın deriler daha sert olduğu için daha iyi bir koruma ve bilek desteği verir ve daha dayanıklıdırlar. Daha ince deriler ise botun daha rahat ve daha esnek olmasını sağlar. Ayrıca botun etrafında lastik bir şerit de bulunabilir. Çarşak bandı olarak adlandırılan bu şerit ayağı ve dikişleri dış etkenlerden korur ve su geçirmezliği arttırır. Ayakkabıda mümkün olduğunca az dikiş olması ve tek parça deriden üretilmiş olması su geçirmezlik açısından önemlidir.

Yazın ve kuru iklimler için üretilmiş süet ve kumaş botlar da mevcuttur. Bu botlar deri olanlara göre daha rahat ve hafiftirler ve daha iyi nefes alabilirler fakat su geçirmezlikleri daha azdır ve ayağa daha az destek verirler. Genel olarak patikalarda yapılacak günübirlik yürüyüşler için uygundurlar.

Kumaş botları su geçirmez hale getirmek için Gore-tex ya da Sympatex gibi bir astar kullanmakta yaygın bir yöntemdir. Su geçirmezlikteki en büyük problem dışarıdan suyun girmesini önleyen bir malzemenin insan vücudu tarafından dışarı atılan su buharını da içeride tutmasıdır. Bu nedenle tamamen su geçirmez bir malzeme ayağımızı dışarıdan gelecek olan suya karşı koruyacaktır fakat ayağımız kendi dışarı attığı su buharıyla ıslanacaktır. Gore-tex ve benzeri su geçirmez nefes alabilir malzemeler bu sorunu çözmek için üretilmiştir. Su geçirmez nefes alabilir malzemeler su buharının içeriden dışarıya çıkmasına izin veren fakat suyun içeriye girmesini engellerler. (Giyim bölümünde bu konuya daha kapsamlı olarak değinilecektir)

Yumuşak bir iç yüzey sağlamak amacıyla dağ botlarının iç kısmında genelde astar bulunur. Astar malzemesi yumuşak ince deri ya da sentetik bir malzeme olabilir. Astar olarak kullanılan sentetik malzemelerin dayanıklı olması, şeklini çabuk kaybetmemesi, hava ve nem geçirmesi, kolay kuruması ve koku tutmaması aranan özelliklerdir. Sentetik astarlar daha geç ıslanmaları ve daha kolay kurumaları nedeniyle genelde deri astarlara göre daha avantajlıdırlar.

Genelde en pahalı ve en iyi olan bir bot aynı zamanda en ağır olanıdır. Botlar söz konusu olduğunda ağırlık çok önemlidir. Yürürken ayağınızı her adımda kaldırmamız gerektiğini düşünürsek bu önem açıklık kazanır. Ayaklarda taşınan ekstra bir kilogram yük aşağı yukarı sırtta taşıdığımız beş kilograma eşittir. Bu yüzden bot seçerken ağır botların güvenliği ve koruması ile hafif botların esnekliği ve ağırlığı arasında bir seçim yapılması gerekir.

Tabanla üst kısmı birleştirmek için yapıştırma veya dikiş yöntemlerinden biri kullanılır. Yapıştırma metodu botun maliyetini düşürmekle birlikte dayanıklı değildir. Dikişli botlarda ise dikişlerin çift sıra olması botun daha dayanıklı olmasını sağlar. Modern dağ botlarında genelde dikişler dış etkenlerden daha az etkilenmeleri için ayakkabının iç kısmında olurlar.
Ayakkabıların Bakımı:
Faaliyet sonrası dağ ayakkabılarınızı su ile iyice temizleyin ve normal oda sıcaklığında kurumaya bırakın. Kurumayı hızlandırmak için botların içine gazete kağıdı gibi emici malzemler doldurabilirsiniz. Deri ayakkabılar asla aşırı sıcak bir yerde (ateş yanında, kalorifer üstünde) kurutulmamalıdır. Deri ayakkabılar temizlenip kuruduktan sonra da bir bakım yapmak gerekir. Bu bakımı üreticinin tavsiyeleri doğrultusunda yapmanız en iyi sonucu verecektir. Genelde deri ayakkabılara su geçirmezliği sağlamak ve derinin kurumasını önlemek için wax sürülür. Cordura ve süet ayakkabılarda ise su geçirmezliği sağlayan sprey ve sıvılar kullanılabilir. Süet ayakkabılarda süet yapısını kaybetmemek için ekstra dikkat etmeniz gerekebilir. Bunun için bu tür ayakkabılara uygun özel spreylerden kullanmanız daha iyi sonuç verir. Kullanmadığınız zamanlarda dağ ayakkabılarınızı kuru, serin ve iyi havalanan bir yerde saklayınız. Çok uzun bir süre kullanmadığınız ayakkabılarınızı faaliyet öncesinde gözden geçirip havalandırmanız ve su geçirmezlik için wax sürmeniz de ayakkabılarınızdan faaliyetlerinizde daha iyi verim almanızı sağlayacaktır.